Een waardevolle AI-assistent begint met een goed ontwerp

In mijn projecten komen we vaak op het punt dat een AI-assistent ons kan helpen om sneller tot een beter resultaat te komen. Soms gaat het om een assistent die helpt om evidence-based keuzes te maken bij het ontwerpen. Soms om snel digitale interactievormen te ontwikkelen in een specifieke auteursomgeving. Of om een AI-rollenspel waarmee lerenden gesprekken kunnen oefenen. En soms gaat het om een spraakassistent die in meerdere talen helpt bij het goed uitvoeren van werktaken (performance support).

Je moet veel keuzes maken

Deze keuzes beïnvloeden elkaar ook nog eens. De neiging om direct te gaan bouwen is bij mij en de organisaties waarvoor ik werk vaak groot.

Al vele jaren ben ik geïnspireerd door het Learning Experience Canvas van Niels Floor. Het helpt me om tijdens een ontwerpproces overzicht te houden, verbanden te zien en bewuste keuzes te maken. Je begint met collega’s op papier en bespreekt samen alle onderdelen van het canvas. Juist het gesprek over die verschillende onderdelen maakt zo’n canvas waardevol.

Ik besloot de ontwerpkeuzes rondom AI-assistenten die ik in mijn werkpraktijk tegenkwam, te inventariseren. Het waren steeds vergelijkbare vragen. Wat willen we met de assistent bereiken? Welke taken moet hij ondersteunen? Wie gaat hem gebruiken? Welke kennisbronnen zijn nodig? Hoe moet hij zich gedragen? En hoe gaan we om met privacy?

Deze keuzes vormden de onderdelen van mijn AI-assistent Canvas.

Mijn AI-assistent Canvas

In Canva heb ik de onderdelen verwerkt op één A4. Alle belangrijke ontwerpkeuzes bij elkaar.

Je spreekt met collega’s, schrijft wat zaken op, vergelijkt keuzes en zo wordt steeds duidelijker wat zo’n assistent moet opleveren. De technische realisatie volgt logisch uit de keuzes die je maakt. Het ontwerp zorgt voor een goede basis.

Ik heb het A4-canvas beschikbaar gesteld onder de Creative Commons-licentie CC BY-NC-SA 4.0. Daarmee mogen anderen het canvas gebruiken, delen en aanpassen, zolang ze de licentievoorwaarden respecteren.

Versie 1: Canvas op papier en een digitale Mural-template

Ik ben het canvas gaan gebruiken in mijn trainingen en ontwerpsessies. Onder andere tijdens de opleiding Leren Ontwerpen met AI van SBO, die ik samen met Laura van den Ouden verzorg.

Tijdens deze opleiding onderzoeken we hoe AI het vakmanschap van leerprofessionals kan versterken. Daarbij gaat het niet alleen om wat er technisch mogelijk is, maar vooral om de vraag hoe je AI betekenisvol inzet bij het ontwerpen, ontwikkelen en ondersteunen van leren.

Het canvas helpt deelnemers om hun ideeën voor een AI-assistent concreet te maken en met elkaar te bespreken. We delen het canvas afgedrukt op A3 uit. Deelnemers schrijven erop, leggen hun ontwerp aan elkaar voor en verbeteren het op basis van de gesprekken.

Voor de online intervisie konden deelnemers er ook voor kiezen om het canvas digitaal in te vullen via een Mural-template.

Een van de deelnemers stelde een praktische vraag. Het canvas werkte inhoudelijk goed, maar digitaal invullen was niet zo handig. Je moest de PDF afdrukken, op een andere manier je antwoorden vastleggen of een Mural-account hebben.

Kon dat niet eenvoudiger?

Dat vond ik een mooie aanleiding om zelf weer iets te maken. Ik wilde een interactieve versie waarin je rechtstreeks op je scherm je ontwerp kunt invullen, bij de onderdelen een korte toelichting kunt bekijken en je resultaat kunt afdrukken of als PDF bewaren.

En ik wilde onderzoeken hoe ver ik daarbij met AI (ChatGPT Business) kon komen.

Samen met ChatGPT van ontwerp naar een werkende website

Ik wilde graag snel tot een eerste prototype komen. Daarvoor doorliep ik de volgende stappen:

1. Canvas uploaden. Ik begon met de bestaande PDF van het AI-assistent Canvas.
2. Een instructie opstellen. Samen met ChatGPT stelde ik een prompt op om het project te starten. Daarbij schakelde ik ook de Sites-plugin in.
3. Me laten interviewen. Ik ging met ChatGPT in gesprek en liet me gericht bevragen. Dus niet alleen mijn ideeën inspreken of transcriberen, maar echt vragen laten stellen. Ik bedacht me dat een webdeveloper mij ook eerst allerlei vragen zou stellen. Dit gesprek duurde bijna een uur. ChatGPT gaf tussentijdse samenvattingen. We bespraken de inhoudelijke onderdelen van het canvas, maar ook onderwerpen zoals gebruikerservaring (UX) en privacy.
4. Een ontwerpdocument maken. Na het interview stelde ChatGPT een uitgebreid ontwerpdocument op.
5. Een eerste versie ontwikkelen. Na enkele bijstellingen en mijn akkoord werd de eerste werkende versie (MVP) gemaakt.
6. Testen en bijstellen. In drie reviewrondes haalden we de meeste onvolkomenheden eruit.
7. Publiceren en gebruiken. Ik deelde de toepassing met de deelnemers aan de SBO-opleiding Leren Ontwerpen met AI. Daar wordt het canvas inmiddels gebruikt.

Dit was voor mij een waardevolle ervaring. Ik moest denken aan de goede webdevelopers met wie ik in al die jaren heb mogen samenwerken. Zij gingen met mij in gesprek en stelden vragen waar ik zelf niet aan had gedacht. Als ze destijds direct een website hadden gebouwd op basis van mijn eerste ideeën, was er waarschijnlijk iets heel middelmatigs uitgekomen.

Voor mij laat dit vooral zien hoe waardevol de samenwerking tussen vakmanschap en AI kan zijn. Ik bepaalde wat de toepassing moest betekenen voor de gebruiker, beoordeelde de ontwerpkeuzes en testte het resultaat. ChatGPT hielp me om die ideeën om te zetten in een werkende toepassing.

Ook bij het bouwen bleef het dus gaan om ontwerpen, testen en verbeteren.

Zelf aan de slag!

Ik stel het canvas graag beschikbaar aan andere ontwerpers, ontwikkelaars en professionals die met AI-assistenten aan de slag willen. Alle feedback en suggesties zijn van harte welkom.

Je kunt kiezen welke vorm het beste bij je past:

• AI-assistent Canvas online: vul het canvas digitaal in en bewaar je resultaat als PDF.
• AI-assistent Canvas als PDF: klik hier voor de PDF.

Gebruik het canvas vooral als hulpmiddel om na te denken en het gesprek met collega’s aan te gaan. Het is geen verplicht stappenplan en ook geen technische blauwdruk.

Ik ben benieuwd hoe jij het canvas gebruikt. Welke onderdelen helpen je? Welke vragen ontbreken er? En wat zou het nog bruikbaarder maken?

En wil je zelf ontdekken hoe je AI kunt inzetten bij het ontwerpen en ontwikkelen van leeroplossingen? Bekijk dan ook de opleiding Leren Ontwerpen met AI, die ik samen met Laura van den Ouden verzorg.