Aug 10

rabobankinnovatie250x117Vanuit de Rabobank hebben Ruud Smeulders (zie zijn LinkedIn profiel en zijn website BrilliantBrains) en ik een jaar of 4-5 geleden een opleiding opgezet om medewerkers van de Rabobank innovatiever te laten werken. Ruud werkte toen als innovatiemanager bij de Rabobank, ik was als externe hoofddocent verantwoordelijk voor het didactisch ontwerp en de begeleiding van het leerproces. Een paar jaar hebben we succesvol dit leertraject met veel plezier uitgevoerd. De naam: Innovatie in alles wat we doen! Het ging erom dat deelnemers in het dagelijkse werk innovatiever worden en niet enkel in specifieke trajecten. Aan de eerste uitvoering namen Rabobank ICT’ers deel, vanaf de tweede uitvoering was het een gemêleerde groep; collega’s van lokale banken en van het hoofdkantoor, met verschillende achtergronden waaronder financieel en HR, net ingestroomd in de organisatie of al vele jaren in dienst.

Hoe maak je iemand innovatief?

Het is een grote uitdaging om iemand innovatiever te maken. Is een cursus daar wel het beste instrument voor? We zijn gestart met een opzet waarbij we 5 middagen combineerden met een eigen idee van elke cursist, dit idee werd uitgewerkt gedurende het leertraject. Op deze manier werd de link naar de eigen praktijk gelegd. We huurden (goede) gastdocenten in die inhoudelijke expertise inbrachten. Naast de klassikale bijeenkomsten organiseerden we webinars en werd er individueel en samen geleerd in een leeromgeving; Moodle. Natuurlijk maakt een cursus of leertraject iemand niet automatisch innovatief. Er vinden dan ook binnen de Rabobank vele initiatieven plaats en is een cultuur van innovatie belangrijk. Met het leertraject willen we een deel van de puzzel bieden en geven we deelnemers methodieken, inzichten, ideeën, tools, inspiratie, contacten (binnen en buiten de bank) en aandacht en terugkoppeling voor het eigen idee.

Uitgangspunten nieuw leertraject Innoveren in alles wat we doen

innoverenVorig jaar heeft Rabobankcollega Maarten Korz van Ruud het stokje overgenomen en hebben we een herontwerp doorgevoerd. Met een groepje binnen de Rabobank van innovatiespecialisten en innovatie in HR specialist Jan Nieuweboer hebben we gekeken hoe we het leren nog prikkelender konden maken. We kwamen op het idee om:

  1. meer gebruik te maken van de expertise van deelnemers;
  2. de contactmomenten uit te breiden en te concentreren in een soort hackatonsessies;
  3. minder externe docenten in te schakelen;
  4. meer keuzes in het leerproces te laten aan de deelnemer;
  5. het eigen innovatie idee actief te laten uitwerken (t/m pitch).

1. Gebruik expertise van deelnemers

Vooral dit was een belangrijk punt. Er is veel en gevarieerde voorkennis en ervaring aanwezig in de groep deelnemers. Geïnspireerd door het ‘Googler-to-Googlers’ programma (zie blogpost) waarbij een groot deel van de trainingen in Google worden verzorgd door collega’s vroegen we deelnemers op welke manier ze hun kennis wilden delen. Ze konden een onderwerp kiezen en een vorm. Het mocht in de vorm van een webinar, een presentatie, een workshop, etc.

2. 24-uurssessies

We merkten dat 5 middagen veel gefragmenteerde aandacht opleverden. Zeker toen we een keer in het hoofdkantoor van Rabobank zaten merkten we dat we nooit de hele groep compleet hadden. We besloten het aantal F2F contactmomenten te verminderen maar er wel intensievere sessies van de maken. We hebben twee 24-uurssessies georganiseerd waarbij deelnemers donderdag om 15.00 uur tot 22.30 uur aan de slag gingen. We bleven overnachten en vrijdag gingen we na een gezamenlijk ontbijt weer hard aan het werk tot 15.00 uur.

3. Minder externe docenten

We hadden hele goede en minder goede externe docenten gehad maar we wisten ook dat er binnen de Rabobank veel kennis aanwezig was. We hebben ervoor gekozen om minder extern te gaan zoeken en meer Rabobank innovators erbij te vragen. Dit sloot ook goed aan bij punt 1.

4. Meer keuzes aan de deelnemers

We wilden dat de deelnemers een persoonlijk leerpad konden volgen. We besloten om een paar deliverables vast te stellen en de deelnemers bepalen hoe ze hiertoe komen. Ze kunnen aan een workshop deelnemen, artikelen lezen etc. maar misschien hebben ze al veel ervaring met zo’n resultaat en hoeven ze er niets meer voor te leren.

5.  Actief uitwerken eigen idee

De deelnemers nemen een eigen idee mee (afgestemd met hun manager) en doorlopen met dat idee het hele innovatietraject. Aan het einde pitchen ze aan een interne Rabobank jury het uitgewerkte idee (alleen of met een tweetal).

Opzet nieuwe leertraject

Behalve de twee 24-uurssessies (bij Frisse Blikken in Utrecht) hebben we twee korte bijeenkomsten, de eerste is de kick-off waar we afspraken maken en de energie opstarten. De afsluiting is de pitchsessie waar de resultaten worden gedeeld en het traject feestelijk wordt afgesloten. De fases hieronder zijn de fases zoals bij de Rabobank worden gebruikt bij innovatieprojecten. Het eigen idee wordt t/m pitch uitgevoerd. Allerlei technieken worden toegepast en deliverables worden opgeleverd. Zo vullen alle deelnemers bijvoorbeeld een businessmodel canvas in. Als ze dit al vaker hebben gedaan dan kunnen ze dat direct doen, als ze geen ervaring hebben dan kunnen ze aan een workshop deelnemen, een webinar erover bijwonen of vele voorbeelden bekijken. Tijdens het hele traject vonden er webinars plaats. In de leeromgeving werden niet alleen de video’s gedeeld van de sessies maar werd er ook samen geleerd. Tijdens de 24-uurssessies zijn externe en interne docenten ingeschakeld die facultatieve sessies verzorgden.

rabo_innovatiefunnel

Ervaringen

De deelnemers waren enthousiast over de opzet. Het was goed om naar een externe locatie te gaan. De kwaliteit van de innovatieve ideeën die tijdens de pitch werden gepresenteerd was opvallend hoog. Vergeleken met de voorgaande edities was het resultaat echt beter. Dat was duidelijk te merken aan de reacties van de juryleden. Inmiddels worden enkele ideeën al geïmplementeerd! De Rabobank heeft besloten dat dit ontwerp binnenkort weer wordt gebruikt, een nieuwe uitvoering start binnenkort.

Mijn ervaringen:

  • Het was goed om mensen zelf actief kennis te laten delen. Dit zorgde voor erg goede en inspirerende sessies. Als je het kunt uitleggen snap je het! Van de 19 mensen kozen 8 mensen een onderwerp waarvan ze juist geen kennis hadden. Deze opzet kost wel redelijk veel begeleiding. Zo had iemand gekozen om haar kennis te delen in de vorm van een webinar. Met deze vorm had ze nog geen ervaring en daarom hebben we een proefwebinar georganiseerd. Overigens was het een supergoed webinar!
  • De energie die tijdens de 24-uurssessie vrij kwam was enorm. Deelnemers wilde zelfs na 22.30 uur doorgaan. Per 24 uur werden kennisdeelsessies verzorgd, werd er veel samengewerkt en werden meestal 2 deliverables gemaakt.
  • Het eigen idee hoeft niet per sé gerealiseerd te worden. Als het deelnemers helpt om zoveel mogelijk te leren dan is het prima. Soms is de balans zoek. Het is soms moeilijk om van je idee af te zien. Toch is het goed om naar een pitch toe te werken.
  • Tijdens het traject waren er veel DIY Learning elementen. Op veel momenten hadden deelnemers de verantwoordelijkheid voor het proces. Wat me opviel was dat veel deelnemers aan alle facultatieve sessies deelnamen.
  • De (nieuwe) leeromgeving bood onvoldoende ondersteuning voor zo’n interactief learning design. Samenwerken (o.a. peer review) was niet goed mogelijk. We hebben wel een mooie blend aangeboden van F2F leeractiviteiten en online activiteiten, individueel en samenwerkend leren en we hebben allerlei online tools ingezet. Behalve de leeromgeving hebben we Google Docs gebruikt, MindMeister, Vimeo, Adobe Connect en YouTube.
  • We zijn tijdens het traject heel flexibel geweest. Raar genoeg kost dat juist veel aandacht en tijd. Het was ook voor ons ook spannend om vooral leeractiviteiten te ontwerpen en een belangrijk deel echt bij de deelnemers te leggen. Dit zorgt voor veel dynamiek en energie maar ook voor wat onzekerheid bij ons en bij deelnemers.

Bij de deelnemers sprak vooral het uitwerken van het eigen idee aan en het delen van de eigen expertise. Dat laatste scoorde zelfs een 8,8. Opmerkingen van deelnemers:

  • “De cursus Innoveren is energiegevend, gezellig en leerzaam. Het geeft je een boost aan inspiratie!”
  • “De Leergang Innoveren stimuleert je op een positieve manier met verandering om te gaan.”
  • Ik ben door de cursus uitgedaagd om kennis te delen en heb geleerd om zeer kernachtig een boodschap over te brengen.”
  • Innoveren is nu belangrijker dan ooit. Met deze training heb ik geleerd de weg te bewandelen om mijn innovatieve ideeen professioneel te ‘verpakken’ en te ‘pitchen’ met veel effect tot gevolg.”

 

Een van de deelnemers bood aan spontaan een ballonnenworkshop te verzorgen tijdens de 24-uurssessie.

Een van de deelnemers bood spontaan aan om een ballonnenworkshop te verzorgen tijdens de 24-uurssessie.

 

Noot: nog een reactie van een deelnemer via LinkedIn:

reactieTanjaLinkedIn

Tagged with:
Nov 25

Leren senioren (> 55 jaar) anders online dan jongeren? Dat is een vraag die ik me gedurende de afgelopen maanden regelmatig stelde. Nu kan ik die vraag beantwoorden nadat ik aan een groep van bijna 30 SeniorWeb cursisten een online training over didactiek heb verzorgd. Samen met Jan Diepenbroek (co-auteur van een boekje dat we hebben geschreven over Lesgeven aan senioren) heb ik de training opgezet en gegeven. Dit is overigens ook voor Jan en mij vrijwilligerswerk.

Achtergrond en doel van de online training

De deelnemers aan de training werken allemaal als vrijwilliger voor SeniorWeb in de rol van docent. SeniorWeb legt uit:

SeniorWeb wil iedereen de mogelijkheden van de computer en internet zelf laten ervaren. Uitgangspunt is dat dit voor én door ouderen gebeurt.

Er werken 2700 docenten voor SeniorWeb. Niet allemaal hebben ze een didactische achtergrond. Dat was voor Jan en mij 10 jaar geleden reden om didactische trainingen te gaan verzorgen om de docenten didactisch bij te spijkeren zodat ze met nog meer plezier konden lesgeven en dat de kwaliteit van de cursussen omhoog ging. Inmiddels hebben we al heel wat ‘train-the-trainer’ sessies verzorgd. Het waren intensieve, klassikale trainingen waarbij ook vaardigheden werden ingeoefend. Vooral het uitwisselen van ervaringen tussen cursisten was belangrijk. Iedereen werd zich bewuster van het eigen lesgeven.

Met de online training wilde we het mogelijk maken voor een grotere groep om meer grip te krijgen op het didactische proces.

Opzet online training

Er namen bijna 30 mensen deel aan de training. Bijna allemaal hadden ze al ervaring met het lesgeven aan senioren. De training bestond voor het grootste deel uit online activiteiten. Het traject startte op zaterdag 26 september 2009 met een startbijeenkomst. Op deze dag maakte we kennis met elkaar, werd de opzet van de training besproken en werd ook kennisgemaakt met de Moodle leeromgeving. Daarna volgde 5 blokken (doorlooptijd per blok was 1 of 2 weken) met online activiteiten en het traject werd afgesloten met een slotbijeenkomst op zaterdag 21 november. In deze bijeenkomst werd over coaching gepraat, werd uitgebreid geëvalueerd en werden persoonlijke actieplannen opgesteld.

De online lesblokken bestonden uit 4 soorten activiteiten:

  1. Teaser [mensen werden geprikkeld om over onderwerpen na te denken].
  2. Zelfstudie [hier werd een WBT aangeboden en het boek gebruikt].
  3. Verwerkingsopdracht [de lesstof werd actief verwerkt; producerend leren].
  4. Reflectie [terugblik op eigen leerproces].

De onderwerpen varieerden per blok. Je moet denken aan ‘leren van volwassenen’, ‘lesvoorbereiden’, ‘didactische hulpmiddelen’, ‘controle op het leerproces’ en conflicthantering’.

sw_moodleMoodle werd gebruikt als online leeromgeving

Wat zijn de ervaringen?

Er heeft een uitgebreide evaluatie plaatsgevonden, op verschillende manieren. In deze mindmap vind je de opmerkingen van de deelnemers. Samen met onze eigen reflectie was dit bruikbare feedback. De belangrijkste punten:

  • De bijeenkomsten werden als waardevol beschouwd. Men leerde elkaar kennen en er vond verdieping plaats. Een extra bijeenkomst in een lokaal werd genoemd als wenselijk.
  • De cursisten verwachten snelle en uitgebreide reacties van trainers. Dit viel tegen.
  • Het duurde even voordat alle deelnemers goed met Moodle om wisten te gaan. Zonder voorkennis was het een redelijk complexe interface.
  • Gebruik van video (zowel bekijken als zelf produceren) werd als positief ervaren.
  • Combinatie online leren met gebruik van boek was goed: hierdoor werd de praktische vertaalslag gemaakt.
  • De structuur en inhoud van de training waren niet optimaal duidelijk. De verwachtingen waren ook onduidelijk.
  • Technisch waren er wat problemen die gerelateerd waren aan de PC (bv afspelen video).

Wat zijn de verschillen?

Er is een aantal verschillen. Het belangrijkste verschil was de algemene verwachting van de rollen van cursisten en de rol van docenten. Onze training was opgezet vanuit een sociaal constructivistisch model. Hierbij was de rol van ons als trainer een coachende rol. Vooral het producerend leren en het samenleren was belangrijk. Sommige cursisten hadden moeite met deze rolverdeling en zagen liever een trainer die bijvoorbeeld alle forumbijdrages samenvatte. De docent als expert die zegt wat goed en fout is. Wij vonden juist de frictie interessant en leerzaam en hielden bij discussies wat meer afstand. Het is belangrijk om duidelijk te zijn hierover.

Tweede verschil vond ik toch het begrip van de manieren van communiceren en het concept van een leeromgeving. Er werd bijvoorbeeld minder snel gesnapt wat nu precies de kenmerken van een forum zijn (de inhoud wordt openbaar). Functionaliteiten als chat werden minder relevant gevonden. Het was ook iets moeilijker om kennis uit te wisselen. Dit gaat wat minder natuurlijk dan bij iets jongere volwassenen. De technische kennis was ook wat beperkter. Dit laatste had ik niet voorzien omdat het hier om deelnemers ging die zelf ICT-cursussen geven.

Klein derde verschil was de taal. Engelse worden werden als moeilijk en ongewenst ervaren. Dit blijkt in een ‘online training‘ toch nog vaker voor te komen dan we denken. Ook moeilijkere woorden werden niet gewaardeerd. Zelfs woorden als ‘didactiek’ en ‘coaching’ werden hieronder verstaan.  Bij jongeren speelt dit een vele kleinere of geen rol.

Dankzij de bruikbare feedback van de cursisten gaan we nu een slag maken om de online training beter te maken. In het voorjaar van 2010 wordt de verbeterde online didactische training verzorgd. Als je meer wilt weten of tips hebt: laat het me weten!

Met dank aan Stoas voor het kosteloos beschikbaar stellen van de Moodle omgeving via www.moodlewinkel.nl.

De fotoshow van de slotbijeenkomst vind je op Flickr.

Tagged with:
preload preload preload