Op sommige momenten is het goed om terug te kijken. Vandaag heb ik mijn 10.000ste  twitterbericht geschreven en is het tijd om de waarde die Twitter heeft voor mij te duiden. Zowel op persoonlijk als professioneel vlak. Ook de positie die Twitter inneemt in de e-Learning wereld belicht ik.

Hoe gebruik ik twitter?

Ruim twee jaar geleden ben ik gestart met Twitter. Ik had Erwin Blom (@erwblo) uitgenodigd om bij Stoas te komen vertellen over social media. Hoewel ik sceptisch was heeft Erwin me door zijn praktische, authentieke en prikkelende verhaal overtuigd om het ook eens te proberen. Ik merkte direct dat je Twitter moeilijk uit kunt leggen (hoewel CommonCraft een goede poging waagt). De dynamiek en waarde wordt pas duidelijk als je een tijdje bezig bent en flink wat mensen volgt en gevolgd wordt. Momenteel volg ik zelf 622 mensen en 836 mensen volgen mij. Natuurlijk lees ik niet alle berichten van deze mensen maar pik er af en toe wat dingen uit. Alle reacties lees ik wel en ook alle DM’s (persoonlijke berichten die niet openbaar zijn).

Ik gebruik Twitter vooral via het programma Echofon. Een simpele maar handige manier om berichten te versturen en te lezen. Echofon heeft een prima iPhone app en een fijne add-on voor FireFox. De iPhone app heeft pushberichten dus als iemand mij een antwoord stuurt of een persoonlijk bericht dan hoor ik een signaal. Voordat ik mijn iPhone had maakte ik veel minder gebruik van Twitter omdat je dan aan je computer bent gebonden en het bijna-synchrone karakter vraagt om snelle reacties.

Als ik kijk naar onderstaande grafiek (dank aan de site TweetStats) dan zie ik dat het weekend iets minder Twitteractiviteit laat zien, de maandag scoort het hoogste. Dit is de dag dat ik (officieel) niet aan het werk ben.

Als ik kijk naar de momenten waarop ik Twitter dan ligt de nadruk op de avond. Dit is het moment dat ik vaak wat vakliteratuur lees of me online wat aan het verdiepen ben. Tijdens de ‘officiële’ werkuren ben ik wat minder actief.

Verder gebruik ik nog een paar applicaties en diensten die een relatie hebben met Twitter. Zo gebruik ik TweetDeck als ik bij congressen zit om specifieke aanwezigen eenvoudig te volgen en om alle tweets van dat congres te verzamelen. Als ik onderweg foto’s maak die ik wil integreren in mijn tweets dan gebruik ik Mobypicture. Je maakt een foto, typt een bericht en dit resulteert in zowel de upload naar de Mobypicture pagina als een tweet met de link hiernaar toe. Als ik muziek afspeel bij Blip.fm kan ik ook dat nummer rondtwitteren.

Persoonlijk of professioneel?

Bij de mensen die ik volg zitten puur zakelijke contacten die ervoor kiezen om alleen over hun vakgebied te twitteren en er zitten mensen bij die ook of vooral over persoonlijke zaken berichten. Ik vind het interessant om de mens achter de professional te zien. De meeste mensen die ik volg hebben te maken met onderwijs, e-Learning of nieuwe media. Daar ligt ook mijn primaire doel. Hoewel ik ook over persoonlijke dingen af en toe twitter, vind ik het prettiger en relevanter om over e-Learning, nieuwe media of fotograferen te twitteren. Als iets me teveel persoonlijk raakt of bezighoudt dan deel ik dit niet via twitter. Daar is het te massaal voor.

Wat win ik ermee?

Dit is de hamvraag. Wat win ik met Twitter?

• Met Twitter ben ik in staat om mijn vakgebied goed bij te houden. Samen met mijn RSS-feeds van edublogs en tijdschriften en boeken vormt twitter een manier om dit effectief te doen. Twitter begint hierin steeds belangrijker te worden.
• Met Twitter en met mijn blog ben ik zichtbaar  voor de markt. De meeste commerciële opdrachten krijg ik tot mijn verrassing via of dankzij deze twee kanalen.
• Met behulp van Twitter bouw ik een ander netwerk op dan via de niet-digitale manieren. Het contact kan snel persoonlijk worden en het is een eenvoudige manier om contacten te onderhouden. Vaak resulteert een zakelijke Twittercommunicatie in fysieke afspraken of converseer je verder middels de telefoon.
• Twitter (en met name directe, niet openbare berichten) hebben voor een deel mijn e-mail verkeer vervangen. Sneller, bondiger en handig.
• De 140 karakters dwingen je om na te denken over de kern van een boodschap. Het is een uitdaging om een blogpost, website of artikel in 140 karakters te typeren.

Wat ik het meest waardevol vind is de bereidheid van anderen om je te helpen. Dit doet me denken aan de mensen die je in 1995 op het web tegenkwam. Een paar voorbeelden:

• Contract
  Toen ik eens meldde dat ik twijfelde over de juridische status van een contract dat ik kreeg voorgelegd, reageerde een Tweep (iemand die twittert) en bood aan om door haar partner het contract te laten nakijken. Dit zorgde ervoor dat ik met haar aanwijzingen tot een beter contract kon komen.
• Fotograferen
  Nog niet zolang geleden ben ik met passie begonnen aan het fotograferen. Via Twitter kreeg ik vele waardevolle adviezen (op maat!) over het kopen van een camera en een tijd later voor het kopen van een goede lens. Gerichte vragen werden snel beantwoord door experts op dit gebied.
• Grafisch vormgevers nodig
  Voor een klant zocht ik grafisch vormgevers die aan een e-Learning module konden werken. Niet alleen kreeg ik een reactie van ZZP’ers die interesse hadden maar zeker zoveel mensen kwamen met een naam uit hun netwerk waar ze positieve ervaringen mee hadden.
• Vraag om online enquêtetool
  Voor SeniorWeb zocht ik een goede online tool om enquêtes af te nemen. Op zaterdagochtend had ik (rond 7.30 uur) een vraag gesteld. Binnen een uur had ik zeker 5-7 bruikbare tools van de mensen uit mijn netwerk.

Bovenstaande vragen had ik natuurlijk ook via Google kunnen oplossen. Het verschil tussen Google en Twitter zit hem in 2 dingen: (1) Twitter bestaat uit mensen die ik ken en vertrouw. (2) Twitter praat terug en geeft context. Als ik op “Online enquêtetool” had gezocht met een zoekmachine had ik veel treffers gevonden. Met Twitter kreeg ik maar een paar treffers maar ik kon wel vragen aan de mensen waarom ze een tool waardeerden. En ze kende mijn situatie, ze snapte de context van mijn vraag. Zelf help ik ook regelmatig mensen verder en wordt het contact vervolgd per telefoon of met een fysieke bijeenkomst.

Verandert Twitter het leren?

Twitter heeft voor mij absoluut het leren verandert. Voor vele andere, frequente gebruikers, ook. In 2008 publiceerde ik in het blad Develop een artikel over de invloed van technologie op het leren (download de PDF). Mijn stelling was dat technologie vooral het informele leren sterk beïnvloedt. Hierin speelt Twitter een grote rol. De snelheid, het gemak en het bereik maken dat communicatie en het informele leren echt verandert. Tools als Twitter slagen erin om grenzen van organisaties te slechten. Je deelt informatie met andere professionals en dit gaat verder dan de professionals in je naaste fysieke werkomgeving. Dit zorgt voor bredere inzichten.

Twitter in het bedrijfleven?

Je kunt Twitter (of beter gezegd Microbloggen) volgens mij op 3 manieren inzetten:

1. Met een bedrijftwitteraccount
   Moeilijk om een algemeen organisatie-account van goede kwaliteit te laten zijn. Zo’n bedrijfsaccount heeft vaak een erg lage frequentie van posten. Vaak is het account anoniem (je kent alleen de bedrijfsnaam) en is er veel sprake van eenrichtingsverkeer. Een bedrijf schrijft berichten. Soms volgen ze zelfs niemand of worden persberichten automatisch geplaatst op Twitter.
2. Met individuele accounts van professionals
   De werknemers Twitteren op persoonlijke titel met de nadruk op hun professionele activiteiten. Dit zorgt voor authentieke, persoonlijke berichtgeving. De organisatie heeft dan geen grip op de berichten. Dit kan ook tegen de organisatieboodschappen ingaan en zo een tegengesteld effect veroorzaken.
3. Met interne tool
   Binnen Noordhoff Uitgevers en binnen Stoas heb ik erg positieve ervaringen met Yammer. Met deze microblogging tool kun je berichten delen met enkel de mensen van je eigen organisatie of speciale groepen maken met bijvoorbeeld je toeleveranciers of grote klanten. Een erg prettige manier om snel van elkaars projecten op de hoogte te zijn, relevante informatie te delen of vragen te stellen. Als je meer zoekt dan het microbloggen dan  is een tool als Elgg heel goed te gebruiken.
   

En natuurlijk is het slim om automatisch te zoeken of iemand iets twittert over jouw project of organisatie. Zo kun je snel reageren als er wordt geklaagd of als iemand een mooie tip voor je heeft. Zo heeft de marketingmanager van MindMeister al een paar keer contact met me gezocht (zie mijn eerdere blogpost).

Wat is voor jou de waarde van Twitter?

Iedere tweep wil ik heel erg bedanken voor de inspiratie. Speciale dank naar een aantal voor mij speciale tweeps in willekeurige volgorde: @DieterM, @ranver, @Dagnespresso, @wrubens, @erwblo, @Helikon, @Bilsen, @siavogel, @mariekemove, @peterdevisser, @jvondermans, @mediafritswijs, @jeroencl, @PeterMcAllister, @robvdhoed, @mathiepe, @Sas2112, en natuurlijk last but not least @CarlaMondig en @florinablokland!

Rond 2000 heb ik voor het eerst gewerkt met een omgeving waarin je een virtuele klas bedient. Ook wel webinar of e-seminar omgevingen genoemd. Ik kan me WebEx nog herinneren en een product van Xerox (geloof ik) waarbij je met telefoon naar een server in de US moest bellen. Vervolgens zat dat 30 seconden vertraging op. In 2008 schreef ik over de tool DimDim (zie blogpost hierover). Nu ben ik voor een aantal klanten waaronder Fontys dit soort virtuele sessies aan het organiseren dus het was tijd voor een update en het inzichtelijk maken van een aantal tools. Ik heb vergeleken: DimDim, WebEx, GoToTraining en Adobe Connect.

Wanneer gebruik je deze tools?

Vaak worden deze omgevingen gebruikt bij een wat langer opleidingstraject waarbij klassikale sessies wat verder uit elkaar liggen of bij complete trajecten op afstand waarbij je tussendoor synchrone (gelijktijdige) contacten wilt faciliteren. Het aantal deelnemers kan van een paar tot een paar duizend variëren. Vaak duurt een sessie 1 tot 1,5 uur en kun je bij de meeste tools onderstaande functionaliteiten gebruiken:

• audio en video (wel beperking aantal gelijktijdige gebruikers);
• hand opsteken middels een icoontje/knop;
• delen van PowerPoint presentaties of bestanden;
• delen van een whiteboard (tekeningen maken);
• websafari (deelnemers meenemen naar verschillende webpagina’s);
• delen van applicaties op de PC;
• meerkeuzevragen stellen;
• de ‘presenter-rechten’ geven aan 1 of meerdere deelnemers (die dan zelf een presentatie kunnen geven bijvoorbeeld);
• opnemen en embedden van de sessie (naslag).

Als facilitator ben je geneigd om zelf de hele tijd het woord te nemen zodat het een soort college wordt maar de meeste tools zijn ook geschikt om juist de deelnemers iets te laten presenteren. Zo gebruik ik het zelf als facilitator/trainer voor vragenuurtjes, verdiepingssessies maar bijvoorbeeld ook om deelnemers aan elkaar presentaties te laten geven over de projectvoortgang van groepen deelnemers. Ook gebruik ik zelf de tools om snel met klanten wat dingen door te nemen. Het kunnen dus ook hele korte en ad-hoc sessies zijn.

Wat zijn de verschillen?

Tegenwoordig is de kwaliteit wel goed over het algemeen. De functionaliteiten verschillen een klein beetje maar met name zit het verschil in de mogelijkheden om de pagina aan te passen aan je eigen huisstijl, het maximale aantal deelnemers en de kosten die aan het gebruik verbonden zijn. Het is nu wel betaalbaar om deze tools te gebruiken.

Een ander verschil zit in de noodzaak om al dan niet de applicatie te moeten downloaden. Sommige systemen kun je in een webbrowser bedienen, voor andere moet de gebruiker een programma downloaden. Dit kan voor bedrijven en organisaties ook nog wel wat extra implementatietijd en -problemen opleveren.

Welke is het beste?

Er is niet 1 die absoluut de beste is. De keuze hangt af van je eigen wensen en de manier waarop je het in je leerprocessen wilt inzetten. DimDim springt er uit qua gebruikersgemak maar is minder betrouwbaar qua geluid en video (en is als enige als open source software te downloaden), WebEx is een prima tool maar niet de goedkoopste, GoToMeeting is fantastisch qua eenvoud én uitgebreidheid maar is ook flink aan de prijs en kent geen video en Adobe Connect is zeer uitgebreid, goed te betalen maar een beetje ingewikkeld.

Hoewel mijn voorkeur eerst erg bij DimDim lag heb ik (ook in de Proversie) veel performance problemen ondervonden. En als tijdens de sessie steeds het geluid of andere functionaliteit wegvalt is de flow uit het proces. Een applicatie moet betrouwbaar zijn. Mooie van DimDim is wel dat er een gratis gehoste versie te gebruiken is. Als je dit gebruikt in combinatie met bijvoorbeeld Skype heb je gratis een mooie set aan functionaliteit tot je beschikking.

Nog meer opties?

Ja, bovenstaande applicaties zijn de applicaties waarmee ik zelf ervaring mee heb opgedaan de afgelopen jaren. Er zijn er nog veel meer die soms afwijken qua functionaliteit maar wel interessant kunnen zijn als je met meerdere mensen online wilt overleggen. Wat alternatieven:

• Skype
  1 op 1 met video en schermdeling. Gratis. Bij Skype kun je tot 25 mensen in een conference call zitten waarbij alleen audio gebruikt wordt.
• FlashMeeting
  In 2007 schreef ik over deze tool. Ontwikkeld door de Open University in de UK en prima geschikt voor verschillende audio- en videobronnen. Gratis te gebruiken voor bepaalde groepen mensen. Zie de website voor de huidige mogelijkheden.
• ooVoo
  Relatief nieuwe tool waarmee je met meerdere mensen een videochat kunt uitvoeren. 1 op 1 is gratis, voor meer mensen kan per maand of per keer betaald worden. Je betaalt per gebruiker, zie de site.

Gewoon beginnen?

Bij alle tools kun je een proefaccount aanvragen. Hieronder de info daarover:

• DimDim
  Gratis account voor onbepaalde tijd. Een proefversie van Proversie is mogelijk na telefonisch contact. Zie de site.
• GoToTraining
  Proefaccount voor 30 dagen voor 25 gebruikers. Ook mogelijkheid om GoToMeeting uit te proberen met hetzelfde account. Je moet wel je creditcardinformatie invoeren. Zie site.
• WebEx
  Proefaccount voor 14 dagen voor 25 gebruikers. Zie site.
• Adobe Connect
  Proefaccount voor 30 dagen voor verschillende tools die erin verwerkt zijn. Je hebt je gratis Adobe account nodig of kunt dit aanvragen. Zie de site.

Document met overzicht

Een vergelijking op hoofdpunten vind je in dit Overzicht webinars (PDF, 127 KB).

Mocht je zelf nog alternatieven hebben of je ervaring over een van deze producten willen delen: reacties zijn van harte welkom!

Vorige week was Fabrizio Cardinali op bezoek bij Stoas. Fabrizio is CEO van Guinti Labs en voorzitter van de ELIG. Hij was in Nederland voor een Stoas seminar over content management. Mijn collega Rens stelde hem wat vragen, ik filmde. Een verder videoverslag van het seminar (van mijn hand) volgt nog.

De vragen die we stelde aan Fabrizio Cardinali:

1. What is your vision on nearby and future developments within the e-Learning field?
2. How do you look at the trend of so-called ‘Rapid e-Learning’?
3. Why should or shouldn’t you invest in learning content management?
4. Can you give some examples when you advise not to use an LCMS?
5. What is your opinion on open source and open source as a software development company?
6. Implementing a solution like learn eXact Enterprise, is that extensive and complex process?

LCMS nuttig?

Ik vond het interview en het seminar erg interessant. Ik werd aan de ene kant kritischer op systemen als een Learning Content Management Systeem (LCMS), aan de andere kant vond ik het een inhoudelijk sterk verhaal met een goede onderbouwing en een levendige visie. Zie voor een introductie op een LCMS het Wikipedia artikel.

Mijn gevoel (en ook mijn ervaring) vertelt me dat de implementatie van een LCMS een erge complexe en omvangrijke operatie is die maar voor een klein deel van de e-Learning ontwikkelteams en organisaties relevant is. Een LCMS is een interessante en waardevolle optie als:

• je als organisatie grote hoeveelheden e-Learning ontwikkelt;
• je erg veel updates uitvoert;
• je werkt met een grote groep ontwikkelaars;
• je e-Learning content is opgedeeld in relatief kleine eenheden (discussie rondom RLO, zie ook dit artikel uit 2002);
• je een grote mate van herbruikbaarheid van kleine eenheden van dit materiaal nastreeft en echt wil realiseren;
• je de content in grote mate wil personaliseren (op groepsniveau of individueel niveau).

Met name dat laatste vind ik heel waardevol. Met een LCMS ben je goed in staat om te differentiëren op taal, voorkennis, multimediavorm, stijl, vormgeving op elk gewenst niveau. En om het dan nog krachtiger te maken kun je dit nog uitbreiden met een persoonlijk leerpad waarbij je aan de hand van voorkennis en competenties kleine leereenheden uitserveert naar de lerenden die precies passen bij zijn/haar leervraag. Hier kun je absoluut winst behalen, op alle fronten (rendement, financieel, ontwikkeltijd, onderhoud).

LCMS niet nuttig?

Zelf geloof ik veel minder in 2 voordelen die vaak genoemd worden bij een LCMS: herbruikbaarheid en multichannel uitleveren. Dat laatste betekent dat je inhoud bijvoorbeeld uitlevert op papier, op een computerscherm en via mobiele telefoons. Ik denk dat je vanuit didactisch oogpunt erg verschillend materiaal moet maken en dat je het ontwerp per device op hun specifieke kwaliteiten en kenmerken moet baseren. Ik geloof niet zo dat je met een systeem met 1 druk op de knop zoiets goed kunt doen. Brengt me bij mijn tweede punt; herbruikbaarheid. Theoretisch gezien is herbruikbaarheid mooi: minder kosten, veel consistentie. In 2000 heb ik al eens meegedaan met een Europees R&D project waar herbruikbaarheid belangrijk was. In de praktijk bleek dit moeilijk: goed metadateren kost veel tijd en kunde, vaak was het goedkoper om een leerobject opnieuw te maken. Mensen vonden het ook moeilijk om materiaal van een andere 1-op-1 te hergebruiken. Eigen materiaal maken had vaak de voorkeur.

Een essentiëler probleem vind ik liggen in de basisgedachte van een LCMS: de content wordt gemaakt door een groep experts/ontwikkelaars. Er is weinig ruimte voor ontwikkelingen zoals informeel leren en user generated content. Het zou mooi zijn als een LCMS bijvoorbeeld ook faciliteert dat de inhoud kan worden aangevuld door de gebruikers. Ik geloof niet dat content alleen gemaakt wordt door ontwikkelaars, zie ook mijn eerdere blogpost. Wat vinden jullie?

Nawoord/aanpassing:

Job heeft in de comments de onderstaande opmerking gemaakt. Ik denk dat de opmerking relevant is en wil graag hier in de post nog een reactie geven. Job zei:

Ben het niet helemaal eens met je bezwaar tegen multichannel. Ik denk ook niet dat het zinvol is om 1-op-1 content die ontwikkeld is voor pc over te zetten naar mobiel. Wel denk ik dat bepaalde assets herbruikbaar zijn (bijvoorbeeld video). Een goede assetslibrary kan dan handig zijn.

Hij heeft gelijk. In mijn post heb ik het wat zwart/wit omschreven. Ik geloof niet in de ‘Publish to all’ functionaliteit waarbij je geen hernieuwd ontwerp maakt. Wel geloof ik in het hergebruik van assets (kleinste herbruikbare eenheden; video, afbeeldingen etc.) zoals video. Als je die maakt met het idee van toepassing op meerdere platforms dan heb je daar wel degelijk herbruikbaarheid te pakken. Dit zelfde geldt wellicht voor een deel van de graphics. Voor tekst zie ik dat veel minder gebeuren. Wel vind ik dat je ontwerp dieper moet gaan dan het simpelweg beschikbaar stellen van dezelfde cursus. Zie ook eerdere blogpost over mobiele Moodle toepassing. Voor een dynamisch en controleerbaar hergebruik zoals Job beschreef is dan de inzet van een systeem zoals een LCMS wel onontbeerlijk.

Foto-impressie van het seminar:

Video-impressie van het seminar:

Jay Cross, de koning van het informele leren (zie ook zijn blog) biedt sinds kort ‘leeractiviteiten’ aan die ik volg. Ik weet niet zo goed hoe ik het anders moet noemen. Het is geen cursus maar een verzameling vragen die je automatisch krijgt voorgeschoteld. Cross maakt in deze gratis cursus gebruik van de website SpacedEd. Een mooie manier van leren.

De site SpacedEd is gebaseerd op Spaced Education. Zelf zeggen ze hierover:

Spaced education is a novel method of online education developed and rigorously investigated by Dr. B. Price Kerfoot (Associate Professor, Harvard Medical School). It is based upon two core psychology research findings: the spacing effect and the testing effect. In more than 10 randomized trials completed to date, spaced education has been found to:

• Improve knowledge acquisition,
• Increase long-term knowledge retention (out to 2 years),
• Change behavior,
• Boost learners’ abilities to accurately self-assess their knowledge.

Wikipedia schrijft over Spaced Learning het volgende:

Spaced learning is a teaching method in which the educational content is repeated three times, with two 10-minute breaks during which physical activity is performed by the students.

Wel wat apart dat het net een andere uitleg is met andere wetenschappers maar het gaat om het principe van herhaling. En dat is een nogal stabiele factor in ons begrip over leren, daar kunnen we iets bij voorstellen.

Vragen en feedback

Jay Cross is nu gestart met een reeks vragen rondom informeel leren. Met een interval (die zelf gekozen kan worden) krijgt u een vraag per mail.

Na een klik in de mail komt u op de SpacedEd website en wordt de meerkeuzevraag (variant 1 goed of meerdere goed zijn mogelijk) beantwoord:

Er wordt direct feedback gegeven:

Vervolgens krijgt u inzicht in de antwoorden van andere lerenden die deze vraag hebben beantwoord en u krijgt de mogelijkheid om extra uitleg te krijgen, al dan niet op dezelfde pagina. Ook kunt u hier ervoor kiezen om deze vraag NIET meer voorgeschoteld te krijgen:

Na het beantwoorden van de vraag, of meerdere vragen, komt u in het overzichtsscherm waar u ook direct wat instellingen kunt veranderen:

Waarom interessant?

Zelf volg ik nu twee ‘cursussen’ en ik merk dat het me weinig tijd kost en toch aan het denken zet. Op een paar momenten ben ik echt het verdiepingsmateriaal gaan gebruiken. De inhoud van Jay Cross vind ik aardig maar ook een praktische cursus (over iPhone) blijkt me toch veel leerwinst op te leveren.

Het is een adaptieve manier van leren die snel en aardig werkt. De website werkt prettig, met voldoende instellingsmogelijkheden en niet alleen kunt u er vele gratis cursussen volgen maar de Spaced Learning methode kunt u met deze website ook eenvoudig zelf inzetten. Een cursus is snel gemaakt. Gewoon proberen dus!

Een tijd geleden is Yvonne Brinkman, vormgever en ex-collega, mijn visitekaartjes gaan ontwerpen. Ze zijn nu bijna gedrukt! De vormgeving van mijn blog kan daarom ook een vernieuwingsslag gebruiken. Dat is nu gebeurd, bij deze een beschrijving van de manier waarop ik de vormgeving heb ingericht.

WordPress

De software die ik gebruik om te bloggen is WordPress. Dit prima open source pakket is erg eenvoudig in gebruik en biedt prima functionaliteiten. Je kunt het pakket zo downloaden en op een eigen server zetten. Een andere optie is om het te laten hosten. Sinds jaren heb ik een abonnement bij xYnta. Voor enkele tientjes per jaar kan ik met een druk op de knop bruikbare applicaties installeren. WordPress is zo ook beschikbaar. Maar ook Moodle heb je zo geïnstalleerd (zie een eerdere blogpost).

De applicatie WordPress biedt goede functionaliteiten en is met bijna 8000 plug-ins uit te breiden zodat je precies de functionaliteit hebt die je wenst.  Daarnaast is ook nog de vormgeving prima aan te passen. Er zijn ruim 1000 zogenaamde ‘themes‘ die gratis te gebruiken zijn. Een theme is een set aan vormgevingselementen (knoppen, CSS-bestanden, etc.). Themes zijn te vergelijken met templates in PowerPoint of Keynote.

Wat als je beperkte technische kennis hebt?

WordPress zelf is zonder technische kennis prima te gebruiken. Een theme installeren is ook een kwestie van een paar klikken. Het aanpassen van de vormgeving vraagt wel wat kennis. Zo is het handig als je zelf met een grafisch pakket je eigen knoppen en afbeeldingen kunt aanpassen. Zelf heb ik daar de website Picnik voor gebruikt en de programma’s Acorn en Picturesque. Om de CSS-bestanden aan te passen heb ik het programma Espresso gebruikt.

Ook helpt het bij WordPress aanpassingen wel als je wat basiskennis hebt van HTML. Een site als WebMonkey is erg handig met hele tutorials en cheatsheets. Toch liep ik, als niet techneut, tegen problemen aan die ik niet kon oplossen. Op Twitter meldde ik het probleem dat ik had en direct bood Wouter Tinbergen (@woutertinbergen) zijn hulp aan. Het probleem werd door deze kenner al snel ontdekt en oplost. Bij deze nogmaals bedankt!

O ja, als je de browser FireFox gebruikt dan is de add-on FireFTP een hele handige manier om je bestanden te uploaden op je server. Je doet dit snel binnen de browser. Wouter gebruikt ook een add-on binnen FireFox waarmee je codes kunt controleren en nog veel meer. Als je websites maakt, controleert of aanpast dan is Firebug zeker aan te raden.

Mocht iemand nog opmerkingen, tips of vragen hebben dan hoor ik het graag!

Als je een website, leeromgeving of (mobiele) applicatie maakt dan is het altijd slim om eerst op papier te gaan ontwerpen. Om een bepaald interactie ontwerp met de klant en anderen door te spreken is het handig om een soort proef te maken. In e-Learning/webdesign land vaak aangeduid met de aparte term ‘Mock-up’. Wat is het en hoe kun je ze maken?

Wat is een Mock-up?

Volgens Wikipedia is een mock-up:

…een tijdens de ontwerp- of productiefase op schaal of op ware grootte gemaakt model van een ontwerp of product. In de software-industrie komt het begrip tevens voor om vroeg in het ontwikkelproces het software-ontwerp qua gebruikersinterface te testen. Een mockup wordt voornamelijk gebruikt voor demonstraties, lessen, evaluaties of promotie. Een mockup krijgt pas de term prototype als het ontwerp ook echt werkt. Meestal zijn de mockups dus voorbeelden qua uiterlijk.

Vaak wordt een mock-up in eerste instantie op papier uitgewerkt. Zelfs dan kun je met gebruikers al enigszins gekunsteld het interactieproces doorlopen en kijken hoe de gebruikers je ontwerp ervaren. Een andere veelgebruikte vorm is die van een  PowerPoint presentatie. Je klikt dan door verschillende schermen en maakt hyperlinks. Op die manier kun je snel duidelijk maken wat de bedoeling is. De verwachtingen van eenieder wordt duidelijk en hoewel het maken van een goede mock-up veel tijd kost, kan het je veel dure ontwerpfouten en communicatiefouten besparen. De tijd win je later altijd terug.

Wat is een mock-up niet?

Zoals Wikipedia al aangaf is het geen werkend proto-type. En dat is voor sommige mensen (waaronder klanten of opdrachtgevers die nog niet eerder met het fenomeen mock-up hebben gewerkt) moeilijk. Bij een mock-up let je op het interactieontwerp  (wat doet iemand op welk moment op je site, op welke manier en op de grote lijnen. Het is minder tot onbelangrijk hoe de site/applicatie/omgeving er precies uit komt te zien.

Soms merk ik daardoor dat het beter is om het voorbeeld niet erg te laten lijken op het beoogde eindresultaat. Anders gaan mensen commentaar leveren op details en verliezen het geheel uit het oog. Als je de vraag krijgt “kun je die balk ook een andere kleur geven” dan heb je het niet goed gedaan

Maken van een mock-up; handige tools

Een van de manieren is met de computer maken van een mock-up. Ik heb ervaring met een aantal. Ten eerste heb ik wel eens Microsoft Visio gebruikt om snel een eerste mock-up te maken. Het kan er wel mee maar is er niet specifiek voor gemaakt en dat merk je. Net iets minder handig dan speciale mock-up applicaties.

Een gratis te gebruiken online tool om een mock-up voor specifiek een iPhone applicatie te maken is deze. Hier sleep je met elementen, verander je tekst en stuur je de url door naar iemand anders. Nadeel is dat het redelijk beperkt is, dat je geen klikbare mock-up kunt maken en dat je niet kunt exporteren. Wel kun je twee verschillende stijlen kiezen. Hieronder zie je de strakke versie en een versie die meer handmatig geschetst lijkt. Misschien is die tweede wel handiger om te gebruiken.

Mock-ups gemaakt met http://iphonemockup.lkmc.ch

Hans de Zwart gebruikte in zijn post over de Moodle app een programma om mock-ups te maken dat veelzijdiger is en dat je kunt downloaden (niet gratis). Dit programma Balsamiq is er voor zowel Windows, Linux en de Mac. Balsamiq  is wat breder dan de website die ik net noemde. Je kunt er zeer veel verschillende mock-ups mee maken. Op een eenvoudige manier sleep je elementen naar de plek waar je wilt en je hernoemt teksten. Er is een behoorlijke bibliotheek aan elementen en die is nog uit te breiden met elementen die door andere gebruikers zijn gemaakt (zie hier). Een export is op vele manier te maken.

Applicatie Balsamiq waar een scherm snel te maken is.

Een derde (webbased) applicatie om mock-ups te maken is Mockingbird. Deze site is gratis om te gebruiken en het aardige hieraan is het feit dat je meerdere pagina’s kunt maken. In de preview zijn er dan mooie pagina’s te zien. Die kunnen overigens ook nog gelinkt worden. Helaas zijn er minder specifieke sets aan elementen te vinden voor bijvoorbeeld de iPhone of andere devices. Daarentegen is het erg eenvoudig in gebruik en is het eenvoudig om de resultaten te delen middels een link of door het te embedden op je site.

De webbased (en gratis) tool Mockingbird

Laatste en wat mij betreft mooiste online tool is MockFlow. Deze site is gratis (met paar restricties) en ook betaald waarmee je dan alle opties krijgt. Voor mijn gevoel combineert deze applicatie de voordelen van voorgaande opties. Een grote bibliotheek helpt je op weg, je kunt online alles doen en je mock-up goed presenteren. Mooiste van deze tool is dat je van de ene pagina naar de andere kunt klikken. Erg goed!

Mockflow combineert alle mooie functies van de andere applicaties

Heb jij nog goeie tools die je hiervoor gebruikt of heb je een mock-up gemaakt die je wil delen om anderen te inspireren: laat het weten in de comments!

De meeste mensen gebruiken wel eens een schermafbeelding om iets uit te leggen. Zo’n ‘screenshot’ kun je eenvoudig maken door in Windows PRINTSCREEN te gebruiken. Of CTRL+PRINTSCREEN. Sommigen gaan dan vervolgens in een grafisch programma zoals PhotoShop of zelfs Paint de schermafdruk wat bijsnijden of wat pijlen toevoegen. Bij de Mac is er standaard een programma aan boord met de naam Schermafbeelding waarmee je hetzelfde kunt doen.

Zo’n schermafdruk is bijvoorbeeld handig als je leermateriaal ontwikkelt voor het gebruiken van een webservice of applicatie en soms is het handiger, goedkoper en sneller om afbeeldingen te gebruiken in plaats van filmpjes.

Waarom een aparte applicatie?

De reden om niet de standaardopties te gebruiken is dat het nogal een gedoe is om eerst een screenshot te maken en daarna het apart te gaan bewerken. Een speciaal programma doet alles sneller en beter. Zeker als je vaker schermafbeeldingen maakt, win je hier veel mee.

Er zijn voldoende applicaties die je helpen bij 3 dingen:

1. Maken van de screenshot
   Je kunt eenvoudig het hele scherm pakken, een deel direct uitsnijden of zelfs een object (bijvoorbeeld een knop) selecteren.
2. Bewerken van de screenshot
   Je kunt vele verschillende efecten en objecten toevoegen nadat de screenshot is genomen. Teksten, pijlen, schaduw, rafelrandjes zijn eenvoudig toe te voegen.
3. Beheren van de screenshots
   Je kunt op verschillende wijze de screenshots ordenen, indelen en doorzoeken. Vaak kun je ook nog eenvoudig de screenshots delen door het sturen van een mail of het direct plaatsen op een site.

Screencapturing binnen FireFox

De meeste programma’s download je naar je PC of Mac maar als je FireFox gebruikt is er een fantastische add-on: Talon van Aviary. Dit is een gratis add-on die in combinatie met twee (2!) verschillende webbased editors ontzettend veel mogelijkheden biedt. Je kunt via een knop of een menu een deel van het scherm capturen of het hele scherm. Mooi is dat je bij een deel van het scherm eerst het gewenste stuk aanwijst en daarna kun je eenvoudig de selectie iets aanpassen door met randen te slepen. Je kunt daarna eenvoudig de afbeelding bewerken en delen. Zeker een aanrader!

Screencapturing voor Windows

Voor elke Windows gebruiker is het programma Snagit van Techsmith eigenlijk verplicht. Dit is de meest uitgebreide applicatie die ik ken en toch eenvoudig in gebruik. Zeker als je een zware gebruiker bent dan is dit ideaal, werkelijk alles is in te stellen (en in een profiel op te slaan) en de manieren waarop de de schermen kunt vangen en kunt verwerken zijn onovertroffen.

Je kunt hele pagina’s, objecten (bijvoorbeeld knoppen), menu’s en zelfs pagina’s ‘pakken’ waarvoor je naar beneden moet scrollen. Het programma bestaat al erg lang en is goed doorontwikkeld en kost nu 50 euro.

Enige minpunt is wellicht de veelheid aan mogelijkheden, dus voor het maken van een incidentele screenshot is dit wat teveel van het goede.

Screencapturing voor de Mac

Voor de Mac bestaan er weer andere bruikbare programma’s. Helaas is Snagit niet bruikbaar, dat draait alleen onder Windows. Behalve de al eerder genoemde FireFox plugin gebruik ik 3 programma’s die ik fijn vind.

1. InstantShot
Dit kleine programma is gratis te gebruiken en is erg eenvoudig in gebruik. Je download het op de website, en daarna nestelt het zich in je balk bovenaan het scherm (zie schermafdruk hieronder, het icoon met het schaartje). Een klik is voldoende om een handig menu te laten zien met voldoende mogelijkheden. Je kunt alleen een schermafdruk nemen, het aanpassen of bewerken van de schermafdruk en het delen is niet mogelijk met deze applicatie. De voorkeuren zijn in te stellen (bijvoorbeeld waar het bestand wordt opgeslagen). Eenvoudig maar erg bruikbaar programma.

2. LittleSnapper

Dit betaalde programma van RealMac nestelt zich ook diep in je systeem en is dus altijd snel op te roepen. Voor 18 euro ben je in staat om op diverse manieren delen van het scherm te nemen etc. en kun je de schermafbeeldingen bewerken en vervolgens op een eenvoudige manier delen. Dit laatste kan door de schermafdruk direct op een webpagina op te slaan. Een mooie gratis service!

Het nemen van de schermafbeelding gaat prima, met name een deel van een scherm nemen gaat erg prettig. Het is met LittleSnapper niet mogelijk om een object apart te nemen. De verwerkingsmogelijkheden vind ik wat beperkt. Bijsnijden gaat goed, en je kunt wat pijlen, vormen en teksten toevoegen. Maar heel veel verder gaat het niet.

3. Voila

Dit programma van Global Delight nestelt zich ook bovenin je balk en zo kun je direct beginnen. Een object en een menu capturen behoort tot de mogelijkheden. De editor om vervolgens de afbeeldingen te bewerken is wat uitgebreider dan LittleSnapper en je kunt hiermee bijvoorbeeld van de kartelrandjes maken, 3D kantelen en eenvoudig canvas resizen. Het organiseren is net zo goed geregeld als bij LittleSnapper en een export naar bijvoorbeeld Flickr behoort tot de mogelijkheden.

Voor 45 euro kun je het kopen op de website.

Algemene conclusie

Voor Windowsgebruikers is Snagit een perfect programma. Niet twijfelen, gewoon kopen als je vaker screenshots maakt. Voor niet-professioneel gebruik is de FireFox add-on van Aviary een heel goed alternatief.

Voor de Mac-gebruikers is deze add-on ook prima te gebruiken en als je het gratis InstantShot er bij gebruikt dan kun je prima uit de voeten met de meeste schermafbeeldingen. Het bijsnijden, resizen en het toevoegen van teksten en een schaduw doe ik dan in het gratis te gebruiken Picnick.

Wil je wat meer functionaliteiten en eenvoudig je afbeeldingen kunnen bewerken en delen dan zou ik Voila aanraden, al kan het qua functionaliteiten niet tippen aan Snagit.

Mocht je zelf nog een mooi alternatief hebben voor het nemen van schermafbeeldingen dan zijn de tips van harte welkom in de comments!

O ja: voor alle iPhone bezitters > Voor de iPhone heb ik geen screencapturing app kunnen ontdekken maar je kunt eenvoudig een schermafbeelding maken van een heel scherm: houd de bovenste knop ingedrukt en druk tegelijkertijd even op de onderste, ronde Home-knop (zie groene pijlen). Je hoort een camerageluid en de schermafdruk staat bij je foto’s.

De Apple iPhone is meer dan een leuke gadget. Door de gebruiksvriendelijkheid en mogelijkheden biedt deze telefoon kansen om mobiel leren (of de oudere term m-learning) voor een grotere groep in het bedrijfsleven en onderwijs waardevol te maken. Zowel in formele leersituaties als in informele leersituaties kan de iPhone een aanvullende rol spelen. (Het mooie is overigens dat bij de iPod Touch veel van de mogelijkheden terugkomen voor vele lagere kosten, dus voor scholen biedt dit een mooi alternatief). De iPhone duwt ook concurrenten naar een hoger plan. Als het resultaat is dat mobiele telefoons waardevolle leergereedschappen worden dan hebben we voor iedere leerling en lerende een draagbare ELO.

Laten we eens kijken naar een aantal veelbelovende applicaties die in leersituaties kunnen worden ingezet. Sommige apps zijn niet specifiek ontwikkeld met een educatief doel maar hebben wel potentie.

1. Evernote (gratis)
   Dit is een app waar al veel over gesproken is, en terecht. Overigens ook beschikbaar op PC en Windows Mobile. Je kunt foto’s nemen, teksten schrijven, screenshots maken en die toevoegen aan een eigen space. Je verzamelt allerlei bruikbare info en kunt deze gemakkelijk doorzoeken. Het wow-moment komt als je ontdekt dat teksten op een foto (van bijvoorbeeld teksten op een whiteboard) kunt doorzoeken. Bekijk de uitleg van Erwin Blom. Geen edu-app maar binnen scholen zeer goed geschikt om informatie te beheren.
2. Shazam (gratis) & Midomi (3,99 euro)
   Twee voorbeelden van apps die goed zijn in het automatisch herkennen van muziek. Je laat je telefoon 30 seconden naar een liedje luisteren (uit de luidspreker of zelf gezongen) en het nummer wordt herkend, je kunt direct het e.e.a. erover opzoeken en het direct kopen. Werkt erg goed. Als je liedjes kunt herkennen moet het ook mogelijk zijn om andere dingen te herkennen. Vogelgeluiden, woorden, rammeltjes van je auto….en kan direct passende informatie aanbieden.
3. SnapTell (gratis)
   Een variant op voorgaande apps is SnapTell. Je maakt een foto van een CD- of DVD doosje of de voorkant van een boek en direct wordt in een gigantische database naar de muziek of boek gezocht. Ook hier krijg je na een geslaagde herkenning de mogelijkheid om boeken op te zoeken op wikipedia, direct te bestellen etc. Laat die studieboeken, handboeken etc. maar verschijnen in de database!
4. Wrts (gratis)
   Het aloude woorden stampen in een nieuw digitaal jasje (door Digitale School). Maak je eigen briefjes met woorden en doe dit op de computer of op je telefoon. Niet erg vernieuwend maar wel praktisch en handig.
5. Tjilp! (2,39 euro, Lite versie is gratis)
   Een Nederlandse app waarbij je vogelgeluiden leert. Veelvoorkomende vogels kun je zien en kun je beluisteren. Natuurlijk kun je direct achtergrondinformatie zoeken vanuit Wikipedia. Niet alleen kan dit als naslag gebruikt worden maar ook kun je een kwis doen waarbij je steeds moet raden welke vogel bij welk geluid hoort. Een combinatie met apps als Shazam zou helemaal mooi zijn!
6. TED (gratis)
   De TED (Technology/Entertainment/Design)-bijeenkomsten zijn altijd prikkelend en omvatten een breed scala aan onderwerpen rondom design, creativiteit en innovatie. Sinds jaren zijn de video’s gratis te bekijken. Ruim 300 video’s en 170 audioshows zijn via de app eenvoudig en snel toegankelijk gemaakt.
7. BrainChal (3,99 euro, Lite versie is gratis)
   Deze app is een van de vele gratis apps om je geheugen te trainen met verschillende soorten mini-games. Er zit redelijk wat variatie in en de voortgang wordt netjes bijgehouden.
8. StudyCards (7,99 euro)
   Iedereen heeft tijdens een studie wel eens kaartjes gemaakt waarbij de vraag aan 1 kant stond en het antwoord aan de andere kant. Dat is simpelweg wat deze app doet. Je maakt je eigen set aan kaarten, stelt al je wilt allerlei dingen in (manier van presenteren etc.) en overhoort jezelf.
9. iTie (gratis)
   Hoewel de tijd voorbij is dat ik elke dag een stropdas omdeed, komt het nog wel eens voor dat er een gelegenheid is. Dan is het handig als je eenvoudig even kunt nakijken welke variant (Halve Windsor, Onasis, dubbele…) op welke manier gemaakt moest worden. Met iTie worden deze verschillende technieken simpel in verschillende stappen met eenvoudige tekeningen uitgelegd.
10. Teleac Spaans (gratis)
    Niet alleen Spaans maar een aantal andere talen zijn ook beschikbaar gesteld door Teleac. Zelf heb ik Chinees en Spaans gebruikt. Een heel aantal uitdrukkingen zijn toegankelijk gemaakt via categorieën. Je klikt een zin aan en hij wordt uitgesproken. De voor jou relevante kun je middels een favorite-actie apart groeperen en snel toegankelijk maken.
11. iTranslate (Lite is gratis)
    Ook dit is handig als je een taal aan het leren bent. Je kunt zelf (voor 5 talen) zinnen intypen. Deze zinnen worden dan vertaald en direct uitgesproken. Hoewel dit een ‘computerstem’ is, is het resultaat goed en helder. De zinnen kun je opslaan. Op deze manier maak je je eigen woordenboek dat handig kan zijn op reis. Al reizend groeit je boekje. Helaas is het niet mogelijk om Nederlands te gebruiken. Een combi met Shazam functionaliteit zou helemaal mooi zijn: iemand spreekt een zin uit en een app vertaalt dit.
12. Love Art (gratis)
    Gemaakt door de National Gallery in Londen. Bevat vele kunstwerken die op verschillende manieren toegankelijk zijn gemaakt. Per schilder kun je stukken bekijken die dan ook nog eens voorzien zijn van een duidelijke en aantrekkelijke uitleg (via een stem). Ook kun je via allerlei facetten het werk van een kunstenaar begrijpen (bijvoorbeeld via woorden als passion).

One more thing….

Mensen die me volgen kennen mijn liefde voor de Mac en mijn passie voor innovatie, creativiteit en leren. Dit is nu samengekomen in de toekenning van de ADE-status vanuit Apple. ADE staat voor Apple Distinguished Educator en met veel energie en zin zal ik me in dit kleine netwerk van professionals begeven om Apple’s onderwijsfilosofie toe te passen op scholen en binnen andere leeromgevingen. Speciaal bedankje voor dé Mac-man Fons van de Berg. Ik hoop het onderwijs op deze manier weer extra te kunnen ondersteunen en inspireren.

Al weken gonsde het van de geruchten over een nieuwe iPhone. Op de Apple Worldwide Developers Conference (WWDC) zijn vandaag interessante producten aangekondigd waaronder laptops met een zeer lange baterrijduur, en natuurlijk de nieuwe iPhone.

Waarom komt dit op Leerbeleving?

Ten eerste omdat de berichtgeving vanaf dit congres interessant was. Er was bijvoorbeeld iemand die met zijn mobiele telefoon een live videoverslag streamde. Nu was de beeldkwaliteit belabberd maar de audio was prima. Hij maakte hiervoor gebruik van de gratis dienst Ustream.tv. Een jaar of 2 geleden heb ik dezelfde toepassing gebruikt om een presentatie live uit te zenden in een e-Learning traject. Is een aanrader.

Op een andere plek volgde ik een live verslag met foto’s en teksten. Het was door de iPhoneclub.nl gedaan. Hier werd Cover it Live gebruikt. Een mooie en strakke manier om teksten en foto’s te plaatsen op een bestaande webpagina. Ook dit zou prima kunnen in een leeromgeving. Ook deze tool is gratis te gebruiken. Natuurlijk werd er ook nog druk getwitterd.

Ten tweede verwacht ik dat de iPhone een verschil gaat maken in de wereld van e-Learning. De iPhone was de eerste telefoon waarbij internetten gewoon handig werkte. Met de apps en alle nieuwe functionaliteiten is de waarde als leerinstrument alleen maar toegenomen. Nu al leer je talen met de Teleac App (gratis), leer je een stropdas op verschillende manieren stroppen en doe je breinspelletjes. Met name het informeel leren kan goed gefaciliteerd worden met de iPhone.

Ik deel mijn ervaringen als de nieuwe iPhone binnen is en denk vast na over een goede nieuwe educatieve app. Als iemand nog een suggestie heeft dan hoor ik het graag!

De streaming video via ustream.tv.

Het liveverslag middels tekstberichten en foto’s.

Vorige week heb ik een workshop/presentatie verzorgd bij de Belastingdienst, voor het Centrum voor kennis en communicatie. In het verleden heb ik daar  1,5 jaar als gedetacheerde gewerkt om e-Learning te implementeren. Tijdens de workshop ontstond een hele interessante discussie over het gebruik van nieuwe applicaties en de vraag of je dit semi-illegaal mocht gebruiken.

Presentatie over wiki’s
Het is een dankbaar onderwerp om naar wiki’s binnen leersituaties te kijken. Er zijn prachtige voorbeelden van de inzet van wiki’s, o.a. binnen de CIA (zie goed artikel hierover in Time). Het dwingt ook om na te denken over de rol van experts vs de newbies. Er ontstonden aardige discussies tijdens de workshop waarbij 1 vraag mijn interesse wekte.

Nu zelf gebruiken?
Veel deelnemers zagen de mogelijkheden om wiki’s te gebruiken voor interne kennisdeling of om in te zetten binnen leersituaties met cursisten. De vraag kwam wat er moest gebeuren als de IT afdeling pas laat zou kunnen inspringen op dit soort omgevingen. Wiki’s bleken gelukkig al gebruikt te worden. Maar de if-what discussie ging verder en werd interessanter.

Semi-illegaal of geduld hebben?
Wat moet je nu als je als onderwijskundige/trainer/docent/leerbelevingen ontwerper de waarde inziet van een nieuwe applicatie of methodiek en het is NIET mogelijk om die te gebruiken. Vanwege beleid, beveiliging, kosten of nog iets anders. Ga je dan buiten de officiële kanalen om zelf iets inzetten? Bijvoorbeeld een blog bij Google of een wiki bij Wikispaces? Of kies je ervoor om te wachten en alle formele barrières te slechten?

Zelf maak ik veel gebruik van niet officiële omgevingen. Niet alleen gebruik ik mindmapping en dat soort dingen maar ook Dropbox voor het opslaan en synchroniseren van bestanden. Ik betaal daar geld voor omdat ik vind dat het extra waarde heeft binnen mijn werksituatie. De opslag die ik daar heb vind ik niet voldoende handig georganiseerd.

Gevaar
Toch denk ik dat er ook gevaren zijn aan dit soort persoonlijke keuzes, ook al zijn ze belangrijk voor je werk of voor de dingen die je kunt doen met lerenden. Hoe zit het met de back-ups? Hoe zit het met de bescherming van de gegevens? Hoe zit het met de juridische kant t.a.v. privacy van gegevens van lerenden?

Wat doe jij/zou jij doen als je een bepaalde functionaliteit wilt gebruiken die je gratis of betaalbaar kunt gebruiken maar die niet of nog niet door je eigen organisatie wordt gefaciliteerd?